W starożytnej filozofii jogi opisuje się, że cały wszechświat — od najmniejszych cząsteczek, przez ludzkie emocje, aż po ruch planet — przenikają trzy podstawowe jakości energii, zwane gunami. To one nadają kształt naszym myślom, uczuciom i działaniom, a ich proporcje w nas zmieniają się w zależności od tego, jak żyjemy, czym się otaczamy i jakie decyzje podejmujemy. Zrozumienie gun to jak odkrycie subtelnej mapy, która pozwala świadomie kierować własną energią: wzmacniać harmonię, korzystać z siły działania i uwalniać się od ciężkości, która zatrzymuje rozwój.
Trzy guny (sanskryckie guṇa) z filozofii jogi i wedanty — trzy podstawowe jakości energii, które przenikają wszystko we wszechświecie i w każdym z nas.
Są to:
Sattwa – czystość, harmonia, równowaga, mądrość, światło.
Rajas – ruch, namiętność, aktywność, pragnienie, działanie.
Tamas – bezwład, ciemność, ignorancja, stagnacja, ospałość.
Guny to, tak trochę jak trzy filtry, przez które patrzymy, czujemy i działamy — każdy z nas ma w sobie wszystkie trzy guny, ale w różnych proporcjach w różnych momentach życia.
1. Sattwa – harmonia i klarowność
Jak działa: daje poczucie wewnętrznego spokoju, jasność umysłu, empatię, radość bez powodu.
W codzienności:
Wstajesz wypoczęta, bez pośpiechu.
Twoje decyzje są świadome i nie podszyte lękiem.
Czerpiesz przyjemność z prostych rzeczy (np. filiżanka herbaty w ciszy).
Co sprzyja sattwie: kontakt z naturą, zdrowa i naturalna żywność, medytacja, uczciwość w relacjach, sztuka, która podnosi wibracje.
2. Rajas – energia działania i pragnienia
Jak działa: to siła napędowa, która pcha do tworzenia, rywalizacji, zdobywania. Może budować lub niszczyć, zależnie od intencji.
W codzienności:
Masz listę rzeczy do zrobienia i determinację, żeby je odhaczyć.
Dużo myślisz o przyszłości, planujesz, porównujesz się z innymi.
Emocje szybko rosną — ekscytacja, ale też irytacja.
Co sprzyja rajasowi: intensywna praca, media społecznościowe, konkurencja, podróże, cele materialne, ale też nadmiar kawy i bodźców.
3. Tamas – bezwład i zapomnienie
Jak działa: daje poczucie ciężkości, braku motywacji, czasem otępienie lub iluzję, że „nic się nie da zmienić”.
W codzienności:
Trudno się zmobilizować, odkładasz sprawy na później.
Pojawia się nadmierne spanie, niechęć do ruchu, przytępione emocje.
Unikasz konfrontacji, chowasz się w strefie komfortu.
Co sprzyja tamasowi: przetworzona żywność, nadmiar TV/scrollowania, brak ruchu, pesymistyczne towarzystwo, toksyczne środowisko.
🔄 Ważne: guny przeplatają się w ciągu dnia. Rano możesz być w sattwie (cisza, klarowność), w pracy wpaść w rajas (zadaniowość), a wieczorem — w tamas (zmęczenie, chęć ucieczki).
Sztuka życia w jodze polega na tym, by świadomie wzmacniać sattwę, używać rajasu jako narzędzia działania, i redukować nadmiar tamasu.
Mapa energii trzech gun
| Guna | Jak się czujesz | Co robić, by ją wzmacniać | Co robić, by ją równoważyć |
|---|---|---|---|
| Sattwa(harmonia, jasność) | Spokój, lekkość, wdzięczność, klarowne myśli | – Poranna cisza lub medytacja – Kontakt z naturą – Zdrowa, naturalna żywność (warzywa, owoce, orzechy, świeże zioła) – Uczciwe, ciepłe relacje – Tworzenie lub odbiór sztuki, która podnosi nastrój | Uważaj na perfekcjonizm i „ucieczkę w duchowość” — czasem potrzeba rajasu do działania |
| Rajas(energia, działanie) | Ekscytacja, motywacja, chęć osiągania, ale też napięcie | – Kieruj energię w wartościowe cele – Planuj z przerwami na odpoczynek – Praktykuj świadome oddychanie w biegu | – Ogranicz nadmiar kofeiny, ekranów i bodźców – Wprowadzaj momenty wyciszenia w ciągu dnia |
| Tamas(ciężkość, stagnacja) | Zmęczenie, brak motywacji, chęć izolacji, „zamglenie” | – Delikatny ruch (spacer, joga) – Lekkie, świeże jedzenie – Spotkania z pozytywnymi ludźmi – Drobne, osiągalne cele na dziś | – Unikaj nadmiaru ciężkiej, przetworzonej żywności – Ogranicz wieczorne oglądanie ekranów – Wprowadzaj światło dzienne do przestrzeni |
💡 Jak używać:
Rano: sprawdź, która guna jest u Ciebie dominująca.
W ciągu dnia: kieruj rajasa w konkretne cele, ale dbaj o chwile sattwy.
Wieczorem: rozluźnij ciało, by nie wpaść w ciężki tamas, tylko w regenerujący odpoczynek.
Kiedy za pomocą praktyk oddechowych (np. shutasha kryją), pracy z językiem kejlonta czy innych technik energetycznych zaczynasz uwalniać tamas, wchodzisz w proces poruszania energii, która wcześniej była „uśpiona” lub „zablokowana” w ciele, umyśle i polu energetycznym.
Tamas to nie tylko lenistwo czy ospałość — w sensie subtelnym jest to nagromadzona, ciężka, nieprzetworzona energia, która często przykrywa emocje, wspomnienia, traumy i nieuświadomione programy.
Uwalnianie tamasu może przebiegać w kilku etapach:
Mapa procesu uwalniania tamasu (od ciężkości do lekkości)
Etap 1 – Rozmrożenie energii
🔹 Co się dzieje:
Ciało zaczyna reagować: ciepło, mrowienie, drżenie mięśni.
Oddech pogłębia się, czasem pojawia się nagła chęć ziewania lub wzdychania.
Możesz poczuć niepokój, bo „coś” zaczyna się poruszać spod powierzchni.
🌿 Co wspiera:
Skupienie na rytmicznym, świadomym oddechu (np. w shutasha kryji).
Delikatny ruch ciała — kiwanie, kołysanie, rozciąganie.
Ciepło (koc, gorąca herbata), by pomóc energii w płynięciu.
Etap 2 – Wypływanie treści
🔹 Co się dzieje:
Na powierzchnię wychodzą emocje: złość, smutek, lęk, żal.
Mogą pojawić się obrazy, wspomnienia, nawet dawno zapomniane sny.
Ciało czasem samo wykonuje spontaniczne ruchy (np. potrząsanie rękami, skręty).
🌿 Co wspiera:
Nie blokowanie emocji — pozwolenie im wybrzmieć (płacz, dźwięk, westchnienie).
Kontakt z bezpieczną przestrzenią (samotność w naturze lub obecność wspierającej osoby).
Pisanie w dzienniku tego, co się pojawia, by „złapać” proces na papierze.
Etap 3 – Pustka po ciężarze
🔹 Co się dzieje:
Cisza wewnętrzna, spadek napięcia.
Poczucie ulgi, ale też delikatnej kruchości.
Ciało czuje się lżejsze, ruchy stają się swobodniejsze.
🌿 Co wspiera:
Delikatny spacer lub praktyka ugruntowania (gołe stopy na ziemi).
Umiarkowana aktywność, by nie wpaść z powrotem w stagnację.
Wybór działań, które karmią duszę (czytanie, muzyka, sztuka).
Etap 4 – Wypełnienie sattwą
🔹 Co się dzieje:
Jasność myśli, poczucie lekkości i wdzięczności.
Większa uważność na szczegóły i piękno w codzienności.
Naturalna motywacja do dobrych działań.
🌿 Co wspiera:
Jasne światło, kontakt z naturą, zdrowe posiłki.
Świadome oddychanie w ciągu dnia.
Otaczanie się ludźmi i treściami, które podnoszą wibracje.
💫 Podsumowanie:
Proces uwalniania tamasu to przemiana ciężkiej, zastałej energii w lekkość i harmonię.
W praktykach oddechowych i języku kejlonta kluczowe jest, by po uwolnieniu ciężaru zapełnić przestrzeń czymś wysokowibracyjnym, bo inaczej tamas ma tendencję do „powrotu”.
Świadoma praca z gunami to nie walka z tym, co trudne, ani dążenie do idealnego stanu, lecz uważne kształtowanie codziennych wyborów. Każdy moment jest okazją, by wnieść do swojego życia odrobinę więcej światła sattwy, skierować energię rajasu w twórczy nurt i łagodnie rozpuszczać ciężar tamasu. To proces, w którym uczysz się słuchać siebie głębiej, a każda chwila może stać się krokiem ku większej klarowności, spokoju i radości bycia.
